ڕه‌وه‌ند

ئۆپۆزیسیۆن، وەڵامی بۆرژوازی ناڕازی کوردە بە چەقبەستنی سیاسی کوردستان!

گۆڤاری چرکە: هه‌لسه‌نگاندنت بۆ رۆل و كاره‌كانى  دوو ساله‌ى ئۆپۆزسیۆن ( گۆران ، یه‌كگرتوو، كۆمه‌ل) چی یه‌ له‌هه‌ریمى كوردستان؟

حەمە غەفور: ئەو شتەی لە کوردستان ئۆپۆزیسیۆنی پێئەڵێن لای من زیاتر دابەشبوونێکی نوێی تەوژم‌و ئاراستە سیاسیە بۆرژواییەکانی هەرێمی کوردستانە لە شکڵ‌و وێنای نوێتردا دوای چەقبەستنێکی بیست ساڵەی دەسەڵاتی سیاسی لە فۆرمی جووتپۆڵی پارتی‌و یەکێتیدا. ئەو دابەشبوونەش زۆرتر لەژێر گوشاری ناڕەزایەتی جەماوەری بەدژی جۆرێک لە چڕبوونەوەی هەموو جۆرە دەسەڵاتەکان لەژێر چنگی هەردوو حزبە دەسەڵاتدارەکەدا پێشهاتووە، نەک بەرەوپێشچوونی ئەزموونی کوردی‌و هەنگاونان بۆ سەقامگیریی دیموکراسی‌و ئەم شتانە. چینی بۆرژوازی لە هەرێمی کوردستان زیاد لە نیو سەدەیە بە کەمێک خواروژوورەوە ستراکتوری کەلەپوری سیاسی‌و ئایدیۆلۆژی‌و حوکمڕانی خۆی تەسلیم بە پارتی‌و یەکێتی کردووەو ئێستا نەک هەر لەلایەن چینی کرێکارو توێژە زەحمەتکێش‌و ناڕازیەکانی کوردستانەوە کەوتۆتە بەر ڕەخنەو ڕەتکردنەوەوە، بەڵکو بەشێک لە چینەداراکانی کوردستانیش لە خەستبوونەوەی هەموو جومگەکانی دەسەڵات لەدەستی دوو حزبدا ناڕازیەو بەدژی ئەدای سیاسی‌و ئیداری‌و دابەشبوونی ناعادلانەی دەسەڵات‌و داهاتەکان بەدەنگ هاتووە. ئۆپۆزیسیۆن خۆی وەڵامی بۆرژوازی ناڕازی کوردە بە چەقبەستنی سیاسی کوردستان، بەڵام بەنیازە لەسەر شانی دەنگی ناڕەزایەتی شەقام دەستی لە سوچێکی دەسەڵات گیربکات.

ئۆپۆزیسیۆنێک کە لە کوردستان دوو ساڵە بە پێشڕەوی بزوتنەوەی گۆڕان سەریهەڵداوە، ڕەنگدانەوەو خەمڵاندنی جۆرێک لە هەواو هەوەسی بەشداری کردن لە دەسەڵاتی ئەو بەشە ناڕازیەی بۆرژوازی کوردیە، نەک هەڵڵاو زەنای پرۆسەی دیموکراسی‌و ژانی لەدایکبوونی ململانێی دروست‌و شارستانی بەئاراستەی دەستاودەست پێکردنی دەسەڵات لەڕێگای هۆڵی پارلەمان‌و کۆڕو کۆبوونەوە ڕەنگاوڕەنگەکانی پارلەمانی کوردستانەوە. دەستەواژەی شەقام‌و گواستنەوەی ناڕەزایەتی شەقام بۆ ململانێی نێو هۆڵی پارلەمان زۆرتر کەلتووری ڕۆشنبیرانێکی ناڕازی دوورە ووڵاتی پۆستمۆدێرنیستە کە هەرگیز قانونمەندیەکانی ڕەوتی مێژوو درک ناکەن‌و کۆمەڵگا وەکو سەبەتەیەک لە گروپ‌و پێکهاتەی هاوڵاتیانی سڤیلی دەستەبەندیکراو بەگوێرەی ئاستی هوشیاری‌‌و چاوەڕوانیەکانی بەرژەوەندی نەتەوەیەک یاخود گەلێک تێئەگەن‌و لێکیئەدەنەوە. چینەکان‌و بەرژەوەندیە چینایەتیەکان لەناو فەرهەنگ‌و کەلتووری بزووتنەوەی گۆڕان‌و ئەو ڕستە لە ڕۆشنبیرانیش نەک هەر بوونیان نیە، بەڵکە وەکو زاراوەو دەستەواژەی ئایدیۆلۆژیای سەرکوتگەرو تۆتالیتار دەرخواردی کۆمەڵگای ئەدەن. لەکاتێکدا جووڵانەوەی کوردایەتی ئۆپۆزیسیۆنیشی لەگەڵ بێت ناشیرینترین جۆری دەسەڵاتی داپڵۆسێنەرو تۆتالیتاری پێشکەشی خەڵکی کوردستان کردووە. دەسەڵاتی جووتحزبی‌و بنەماڵەیی‌و تەنانەت دەسەڵاتی ناوچەگەری‌و خێڵەکیشی بەرجەستە کردووە.

حزبە ئیسلامیەکانیش جێگاو شوێنیان بەرچاوە لە کوردستان. تا هەڵبژاردنی پارلەمانی ٢٠٠٩ش ڕوخساری ڕاستەقینەی خۆیان لەپشتی دەسەڵاتی چەقبەستووی پارتی‌و یەکێتیەوە شاردبۆوە. کاتێکیش پەناکەیان کەوتە بەر نەفرەتی جەماوەری‌و دۆسێکانی دزی‌و گەندەڵی‌و کۆکردنەوەی سەرەوەت‌و سامانی ووڵات لە چنگی خۆیان‌و دارو دەستەو بنەماڵەکانیاندا کەوتنەڕوو، گڵۆڵەی یەکگرتووی ئیسلامی‌و کۆمەڵی ئیسلامی‌و ئەوانی تریش کەوتە لێژی. بۆیە سنگی فراوانی ڕابەرایەتی بزووتنەوەی گۆڕان‌و تۆڵەڕانسی ڕۆشنبیرانی پۆستمۆدێرنیست ئەو بێپەناییەی ئەوانی قۆستەوەو جێگای کردەوە بۆ ئەم هێزە ئیسلامیانە چی وەکو کایەیەکی سیاسی‌و کارتێکی گوشار، چی وەکو ڕووکەشێکیش بۆ بانگەشەی فرەیی‌و یەکتری قبووڵکردن بەکارهێنران‌و خزێنرانە نێو بلۆکی ئۆپۆزیسیۆنەوە. نزیکایەتی‌و هاوپەیمانی بزوتنەوەی گۆڕان لەگەڵ حزبە ئیسلامیەکان، باشترین ئاماژەیە بۆ نکوڵی نەکردنی گۆڕان لە تەواوی ئەو تێڕوانین‌و کەلەپورەی وا ئەو ڕەوشە چەقبەستوە بیست ساڵەییەی ئەزمونی دەسەڵاتدارێتی کوردی لێکەوتەوە.

گۆڤاری چرکە: زۆرجار ده‌گوتریت گه‌مه‌سیاسیه‌كانى ئۆپۆزسیۆن له‌پیناو جه‌ماوه‌ردا نی یه‌ به‌لكو له‌پیناو گه‌یشتنه‌ به‌ده‌سه‌لات و به‌ده‌ست هینانى چه‌ند وه‌زاره‌تیك دایه‌، تۆ بۆچونت چی یه‌؟

حەمە غەفور: ئۆپۆزیسیۆن لە یەکەمین ڕۆژی پەیدابوونیەوە ئامانجی گەمە سیاسیەکانی گەییشتنی بووە بە دەسەڵات، وە ئەمەش کارو پێشهاتێکی ئاساییە. ئەگەر وەها نەبوایە جێگای سەرنج‌و گومان دەبوو. هێزو گوژمە سیاسیەکان، ڕەسەن بن یان نا، گەورەو کاریگەر بن یان نەبن، کاتێک شکڵ بەخۆیان ئەدەن لە یەکەمین کۆبوونەوەیاندا ڕاست‌و ڕەوان ئامانجیان بۆ گرتنی دەسەڵات ڕائەگەیەنن، جا یان سووچێکی دەسەڵات یاخود هەمووی. بەڵام ئەو شتەی ئەکرێ جێگای تێڕامان بێت وە کۆمەڵگای لێ ئاگاداربکرێتەوە ئەوەیە کە ئامانج‌و مانیفێستێک کە بانگەشەی بۆ ئەکرێت لەلایەن هەر هێزێکی سیاسیەوە، ناوەرۆک‌و مانای چینایەتی ئەو مەبەست‌و بەرنامەیەیە. تەواوی حزب‌و لایەنە سیاسیەکانی کۆمەڵگایەک بە ووردو درشتیانەوە (بچووکی‌و گەورەیی نیسبیە) سەربەخۆ لە ویست‌و ئیرادەی خۆیان لەدوا شیکردنەوەدا بەسەر دوو چینی کۆمەڵایەتی، یانی چینی کرێکارو چینی بۆرژوازیدا، دابەش ئەبن، یاخود باشترە بڵێین، ستراتیژیان نوێنەرایەتی کردنی بەرژەوەندیەکانی یەکێک لەو دوو چینە سەرەکیەی کۆمەڵگایە بێ زیادو کەم. دەرەنجام گشت گەمەیەکی سیاسی ئامانجێکی کۆمەڵایەتی مۆتیڤ‌و بزوێنەرێتی، وە بەبێ بوونی دەسەڵات ئەستەمە کارو خزمەتێکی بەرچاو بتوانرێت پێشکەش بە کۆمەڵگاو جەماوەر بکرێت.

گۆڤاری چرکە: وه‌ك ده‌زانین كۆمه‌لیك خه‌لكى گه‌نده‌ڵ و تاوانبار له‌ناو گۆران كۆبونه‌ته‌وه‌، به‌لام داواى چاكسازى ریشه‌یی ده‌كه‌ن، پیت وایه‌ ئه‌وانه‌ ده‌توانن ئه‌ركى گۆرانكارى هه‌لبگرن؟

حەمە غەفور: کاری میدیاو ڕۆژنامەنووسی پڕەنسیپی خۆی هەیە، ژوڕنالیست ناکرێت لەپێشدا داوەری بکات‌و حوکم بەسەر نادیاردا بدات. میدیاکار دەبێ بەر لە هەر کەسێکی تر سەروەریی یاسا بەکردەوە بسەلمێنێت. خەڵکی گەندەڵ‌و تێوەگلاو لە تاوانکاری زۆرن لە کوردستان، وەکو بکوژانی ژنان‌و دۆسێی کوشتنی ژن لەژێر ناوی پاککردنەوەی شەرەفی خانەوادەو بنەماڵە، لە ناو حزبەکان‌و لە دەرەوەی ئەوانیشەوە کە ئازادانە ئەسووڕێنەوەو بگرە دەستڕۆیشتووتریشن لە یاساو دادوەری. گرفتەکە ئەوە نیە کە گەندەڵکارو تاوانبار لەکوێن، گرێکوێرەکە لەوەدایە کە دەسەڵاتێک وە سیستەمێکی دەسەڵاتداری حزبی‌و عەشیرەیی‌و بنەماڵەیی وەها چەقبەستوو لە کوردستان فەرمانڕەوایە کە دەسەڵاتی قەزاو دادو دادوەری کوردستانی ئیفلیج کردووە.

چەندین ساڵە بە ئاشکراو لە کەناڵەکانی ڕاگەیاندنەوە باسی گەندەڵی‌و بردن‌و بەهەدەردانی سامانی ووڵات ئەکرێت، بەڵام یەک کەسیش لێپێچینەوەی لەگەڵدا نەکراوە! لیژنەی نەزاهەی پارلەمانی کوردستان وەڵامێکی ساردوسڕی دەسەڵات بوو بە گەندەڵی، ئەندامانی دەستیان لەکار کێشایەوەو شکستی هێنا. دەسەڵاتی یاساو قەزاش تەنیا دۆسێی مەدەنی‌و کاروباری ڕەگەزنامەو داوەری سەرەتایی بەنیوەچڵی بەڕێئەکات. ئەوانەی ئێوە بە گەندەڵکارو تاوانبار ناوزەدیان ئەکەن لەناو بزووتنەوەی گۆڕاندا، زیادەڕۆیی نیە ئەگەر بووترێت سەرجەمیان لەنێو حزبەکانی دەسەڵاتەوە هاتوون بەتایبەتی یەکێتی نیشتمانی. بەڕای من پرۆگرامی چاکسازی گۆڕان‌و ئۆپۆزیسیۆن پلاتفۆرمێکە بۆ بەدەستهێنانی گۆشەیەکی دەسەڵاتی سیاسی نەک هەوڵدان بۆ گۆڕانکاری. یان بەبارێکی تردا ئەگەر بڵێم؛ گۆڕانکاریەک کە ئۆپۆزیسیۆن بانگەشەی بۆ ئەکات جگە لە ڕوکەشێک بۆ سەرنجڕاکێشانی شەقام وەک خۆیان دەڵێن، یان بۆ بەلاڕێدابردنی ڕای گشتی، زۆرتر بۆ بەکاربردنی ئیعلامیە لەناوخۆو دەرەوەش.

من خۆم لەسەر ئەو بڕوایەم کە بۆرژوازی کوردی زۆرتر دەرگیری ئایدیۆلۆژیای کورتبینی نەتەوەپەرستانەیەو ئێستاشی لەسەر بێت لۆژیکی برابچوکی لە عێراق بەباشی قبووڵکردووەو کەمتر شایستەگی گۆڕانکاری گەورەو بنەڕەتی لە ستراکتوری خۆیدا هەڵگرتووە بە دەسەڵات‌و ئۆپۆزیسیۆنیشەوە.

گۆڤاری چرکە: ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر حزبی كۆمه‌نیست داوایه‌كى یاسایی له‌دژى نه‌وشیروان تۆمار كرد به‌لام دواى چه‌ند مانگ نه‌چۆته‌ به‌رده‌م دادگا، له‌كاتیكدا باس له‌دادگایی كردن و سه‌روه‌رى یاسا ده‌كات؟

حەمە غەفور: حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان داوای یاسایی لەسەر شەش کەس لە ڕابەرانی پێشووی یەکێتی نیشتمانی تۆمارکردووە نەک تەنها لەسەر نەوشیروان مستەفا. ڕاستە مستەفا سەرپەرشتیاری ڕاستەوخۆی هێرش‌و پەلامارەکە بوو بۆ سەر حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری. ئەو شەش کەسە پێموابێت چوار کەسیان ئێستا ڕابەرانی گۆڕانن‌و دووانەکەی تریشیان هەر سەرکردایەتی یەکێتین. بۆچی نەوشیروان مستەفا نەچۆتە بەردەم دادگا؟! یەکەم، تەنها ئەو نیە کە داوای لەسەر تۆمارکراوە. دووهەم، دۆسێی داواکەی حزبی کۆمۆنیست لەژێر دەستی حکومەتی هەرێمدایە کە پارتی‌و یەکێتی کابینەکەیان پێکهێناوە، نەک بزوتنەوەی گۆڕان. پێش ئەوەی باسی پێشێلکردنی یاسا بکرێت لەلایەن نەوشیروان مستەفا یان هەر کەسێکی ترەوە، پێویستە باسی ئیفلیجکردنی دامەزراوەی قەزاو دادوەری لەلایەن پارتی‌و یەکێتیەوە بکرێت. تائێستا لەئاستی ڕاگەیەنراودا دۆسێی ئەم داوایەی حزبی ئێمە دیارنیە بەکوێ گەییشتووە هەتا لەو شەش تۆمەتبارەی لە داواکەی حزبماندا ناویان هاتووە کەسانێک بانگ بکرێن بۆ بەردەم دادگا. دەبێ هەموو ئەو ڕاستیە بسەلمێنین کە یاساو دەسەڵاتی دادوەری لە کوردستان بیست ساڵە بە ئاشکراو بە بەرچاوی ڕای گشتیەوە لەلایەن دەسەڵات خۆیەوە پێشێل ئەکرێت. لەلایەن حکومەتی هەرێم، سەرۆکی هەرێم وە هەردوو حزبی دەسەڵاتدارەوە.

من لێرەوەو لەڕێگای گۆڤارەکەی ئێوەوە وەکو ئەندامێکی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری داوا لە دەزگای دادوەری کوردستان ئەکەم کە هەرچی زووتر دۆسێی داوای تۆمارکراوی حزبمان بخاتە سەر مێزو پرۆسەی بەدواچوونەوەو دەست بکات بە لێکۆڵینەوە لە بڕگەکانی ئەو داوا یاساییە. لە هەمان کاتیشدا ڕەخنەو ناڕەزایەتی خۆم بەرامبەر بە دەسەڵاتی فیعلی لە هەرێمی کوردستان دەرئەبڕم کە بەهۆی سایەی دەسەڵاتی حزبی‌و بنەماڵەییەوە دەسەڵاتی قەزا کڵۆم بووەو هیچ ڕێوشوێنێکی شارستانی‌و هاوچەرخ لەبەردەمدا نیە هەتا یاسا ڕۆڵی سەربەخۆی خۆی بنوێنێت.

گۆڤاری چرکە: چۆن ده‌روانیته‌ لیك نیزیك بونه‌وه‌ى ئیسلامیه‌كان و گۆران پیت وایه‌ به‌رژه‌وه‌ندى حزبی له‌پشته‌ یان به‌رژه‌وه‌ندى گشتى ؟

حەمە غەفور: وەڵامی بەشێکی ئەم پرسیارە لە پاراگرافی کۆتایی وەڵامی پرسیاری یەکەمدا هاتووە. من پێموایە نزیکبوونەوەی حزبە ئیسلامیەکان‌و گۆڕان ڕووداوێکی نۆرماڵەو لەو چوارچێوەیەی پرسیارەکەی ئێوەدا ڕەخنەی لێ ناگیرێت. بەڕای من بزووتنەوەی گۆڕان‌و ئیسلامیەکان خاڵی هاوبەشیان زۆرترە تا خاڵی جیاوازی، بۆیەش لێک نزیکن. پەیوەندی‌و نزیکی‌و دووریی نێوان بزووتنەوەی گۆڕان‌و ئیسلامیەکان نەک هیچ جۆرە بەرژەوەندیەکی گشتی لە پشت‌و لە بەریش نیە، بەڵکو ڕاشکاوانە بەرەی ئۆپۆزیسیۆنیان پێکهێناوە بۆ موزایەدەکردن بەسەر بەرژەوەندی گشتی جەماوەری ناڕازی کوردستانەوە. ئەوان خەریکن کایە سیاسیەکانی خۆیان بۆ تەنگهەڵچنین بە دەسەڵات‌و هەردوو حزبی دەسەڵاتدار بەسەر پشتی خواست‌و داوا ڕەواکانی هاوڵاتیانی کوردستاندا ئەبەنە پێشەوە. ئۆپۆزیسیۆن خۆیان تێکەڵی دەنگ‌و هەقی ڕەوای جەماوەری توڕەو ناڕازی کوردستان کرد لە خۆپیشاندانەکانی ١٧شوبات‌و دواتردا، بەڵام جگە لە گفتوگۆو پچڕینی ئیمتیازات بۆ خۆیان‌و حزبەکانیان هەنگاوێکیان بەباری بەرژەوەندی‌و مەیل‌و خواستەکانی جەماوەردا هەڵنەگرت.

گۆڤاری چرکە: ماوه‌یه‌كه‌ باس له‌یه‌ك گرتن و دروست كردنى یه‌ك لیستى حزبه‌ ئیسلامیه‌كانى كوردستان ده‌كریت، پیت وایه‌ ده‌توانن بگه‌نه‌ ده‌سه‌لات؟

حەمە غەفور: گەییشتن‌و نەگەییشتنی هێزو لایەن‌و جووڵانەوەیەکی سیاسی بە دەسەڵات تێگەییشتن‌و چەمکێکی سیاسیە. لە تێڕوانینی مندا دیاردەی ئیسلامی سیاسی لە کوردستانی عێراقدا بە پەراوێزبوون مەحکومە تا هەڵکشان. تەنانەت ئەگەر کەسێک لە وەڵامی مندا جمەی نوێژی هەینی ڕۆژەکانی خۆپیشاندانەکانی دوای ١٧شوباتم نیشانبدات، یان زۆربوونی جل‌و بەرگی ئیسلامیانەو سەرپۆش‌و ڕیش‌و سیمبۆلە ئایینیەکان بکاتە پێودانگ. کۆمەڵگای کوردستان بەشیدەت کۆمەڵگایەکی تینووی ئازادی‌و سکۆلاریزم‌و کرانەوەیە، بەقووڵیی‌و لەناخی ویژدانیەوە کۆمەڵگایەکی شارستانی‌و مۆدێرن‌و لەهاوشانی پاریس‌و ستۆکهۆڵمدا خۆی ئەبینێتەوە نەک لەتەنیشت کەربەلاو نەجەف‌و مەککەو مەدینەوە!

هێندەی گەنجان ڕوویان کردۆتە ئینتەرنێت‌و خوێندنەوەی جیهانی شارستانی‌و ڕۆژئاوا، کوا گوێ ئەدەن بە سونەت‌و نەریتە ئایینی‌و ئیسلامی‌و کوردەواریەکانیش. ڕێژەیەکی بەرزی گەنجانی کوردستان هیچ ڕێزێک بۆ بەهاو ڕێوشوێنە ئیسلامی‌و قەومیەکان قایل نین‌و ئەوەشیان لە شێوەو فۆرمی پۆشینی جل‌و بەرگی مۆدێرن‌و شێوازی قژبڕین‌و گوێڕادێرانیان بۆ گۆرانی‌و مۆسیقای پۆپ نیشانداوە. ئەو بەشەش لە کیژان‌و ژنان‌و لاوانیش کە بەهەر شیوازێک گوشاری باوەڕی ئایینی‌و ڕێوشوێنە ئیسلامیەکان قورسایی لەسەر داناون، بەتوندی هەست بە نامۆیی خۆیان ئەکەن‌و هەمیشە لەبیری شکاندنی ئەو کۆت‌و بەندە ئایینی‌و کەلتوریانەدان. ئەمانە ئاماژەی واقعین بۆ تەفرەقەی ئیسلامیەکان‌و ئەستەمە بە تەوافوق‌و گردبوونەوەو لیستسازی‌و ئەم شتانە دەرەقەتی ئەم گوژمە فراوانەی تەوژمی مۆدێرنخوازی کوردستان بێن. هۆکاری دیکە زۆرن بۆ قەیرانی یەکگرتوویی ئیسلامیەکان، گرنگترینیان سەرچاوەی تەغزیەی سیاسی‌و دارایی ئەو حزبە ئیسلامیانە دەوڵەتانی ناوچەکەن کە هەرکامیان بەنرخی سیاسی ڕۆژ ئەجێندای سیاسی دەرەکی ئەبەنە پێشەوە.

گۆڤاری چرکە: زۆركه‌س گه‌شه‌كردن و هاتنه‌ سه‌رحكومى ئیسلامیه‌كانى هه‌ریم به‌مه‌ترسی ناوده‌بات ، له‌حه‌قیقه‌تدا ئیسلامیه‌كان جیگه‌ى ئه‌و مه‌ترسی یه‌ن؟

حەمە غەفور: ئیسلام‌و ئیسلامی سیاسی‌، چی وەکو کۆمەڵێک باوەڕو بەهای کۆنەپەرستانەو دژە مرۆیی، چی وەکو تەوژمێکی سیاسی بۆرژوایی، بە هاوکاری کۆمەڵێک فاکتەری جیهانی‌و لۆکاڵی، وەکو ئایدیۆلۆژیەکی ئایینی بۆ گرتنەدەستی دەسەڵات‌و ڕێکخستنی ئایدیۆلۆژیانەی حوکمڕانی لە کوردستان لەمێژە ئامادەگی خۆی نیشانداوە. ئەمەی کە ساتەوەختی نزیکبوونەوەی ئەم گوژمە ئیسلامیانە بەکردەوە کەیەو لەکوێوە دەستپێئەکات، پێڕەوی لە قانونمەندی هاوسەنگی هێزە سیاسیەکانی ناوچەکەو جیهان ئەکات. بەڵام لە لۆکاڵداو لە کوردستان تاڕادەیەکی زۆر بیروباوەڕی کوردایەتی‌و جووڵانەوەی نەتەوەیی شانسی گرتنی دەسەڵاتی پێبڕاوەو ئیسلام‌و هێزە سیاسیە ئیسلامیەکان زۆرتر چارەنووسیان بەوە مەحکوم کراوە کە خۆیان لەپشتی هێزە قەومیە کوردیەکانەوە بشارنەوە. چونکە هەردوو ئاراستەکە، ئیسلام‌و ئیسلامی سیاسی، وە جووڵانەوەی کوردایەتی بەردەوام لەبەرامبەر بە خەڵکی کوردستان‌و جەماوەری ئازادیخوازو مۆدێرنخوازی کوردستاندا هاوچارەنووس بوون‌و خۆیان لە یەکتر نزیکتر بینیوە تا لە ویست‌و چاوەڕوانیەکانی خەڵکی هاوڵاتیانەوە. کەمن ئەو ساتانەی جەماوەری فراوانی خەڵکی کوردستان سەرفرازانەو ئازادانە خۆیان لەگەڵ باوەڕو کەلتوورو نەریتی کوردایەتی‌و ئیسلامیدا سازگار بینیبێتەوە. خەڵک ئەگەر یەک ڕۆژ ئازادی ڕاستەقینە فەراهەم ببێت بۆیان بەخێرایی پووچەڵیی بڕوابوون‌و پێڕەوی کردنیان لە بەهاو نەریتە ئیسلامی‌و قەومیەکان ئاشکرا ئەبێت، وە جیهان شاهیدی هەرەسی قەڵای کۆنەپەرستی ئایینی ئیسلام‌و کەلەپووری کوردایەتی ئەبن لەنێو باوەڕو چاوەڕوانیەکانی جەماوەری فراوانی خەڵکی کوردستاندا.

لە بیست ساڵی ڕابردووداو لە ئێستاشدا کە ئیسلامیەکان لەچوارچێوەی ئۆپۆزیسیۆندا جێگایان پەیداکردووە، بەردەوام حزب‌و هێزەکانی جووڵانەوەی قەومی کوردی ئیسلامیان وەکو ئایینی ڕەسمی هاوڵاتیان داناوەو حزبە ئیسلامیەکانیشیان وەکو فۆرمی گورگەکەی هەیاسی خاس بۆ ترساندنی جەماوەری ناڕازی کوردستان ڕاگرتووە. هەر کاتێک دەنگی ناڕەزایەتی گوێی دەسەڵاتی کەڕ کردبێت، پارتی‌و یەکێتی مەترسی هاتنەسەر کاری حزبە ئیسلامیەکانیان نێشان داوە بۆ بێدەنگ کردنیان. ئێستاش دەسەڵات هەمان نرخی داناوە بۆ ئیسلامیەکانی کوردستان، گۆڕانیش وەکو گەمەیەکی سیاسی کە گوایا بەردەوام لە دەسەڵاتی ئەباتەوە ئیسلامیەکان بەکار ئەهێنێت. وەکو مەترسی، هەم ئیسلام، هەم تەواوی ئاراستە سیاسیە ئیسلامیەکان، مەترسین بۆ سەر دەسەڵات‌و جووڵانەوەی کوردایەتی، وە هەردوکیشیان پێکەوە مەترسین بەسەر سەری کۆمەڵگای کوردستانەوە. خەڵکی ئازادیخوازی کوردستان ئەتوانن ئەم دوو بەڵایە بەسەر شان‌و چارەنووسی کۆمەڵگاکەیانەوە پاکبکەنەوە. هەستکردن بە قودرەتی ئیرادەی جەماوەری لەلایەن هاوڵاتیانەوە بەشێکی زۆری ئەگەڕێتەوە بۆ تووڕهەڵدانی خۆشباوەڕی بە ئایینی ئیسلام‌و وەهمی قەومپەرستی.

گۆڤاری چرکە: به‌برواى تۆ بۆچى حزبه‌ چه‌په‌كانى كوردستان نه‌یان توانیوه‌ ببنه‌ ئۆپۆزسیۆن؟

حەمە غەفور: ئۆپۆزیسیۆنیش خەسڵەتی چینایەتی خۆی ناتوانێت لەدەست بدات. ئەو شتەی لە ڕوانگەی تەواوی بۆرژوایی هەرێمی کوردستانەوە ئۆپۆزیسیۆنی پێئەوترێت، لە واقعدا بۆ هەمواربوونی سڕینەوەی سیفەت‌و خەسڵەتی چینایەتی پێکهاتە سەرەکیەکانی کۆمەڵگای کوردستان‌و خودی کۆمەڵی چینایەتی کوردستانە. بۆرژوازی بە دەسەڵات‌و غەیری دەسەڵاتیەوە، بە ئیسلام‌و ئیسلامی سیاسیەوە، بە ڕۆشنبیری لاکەوتەو پۆست مۆدێرنیستیەوە، بە ستراتیژیست‌و ئەکادیمیەکانیەوە، یەکپارچەو بە یەک دەنگ دەڵێن ئۆپۆزیسیۆن، مەبەستیان ئەوەیە لەسەر ئاستی ڕای گشتی‌و وەکو نۆرمێکی ئاسایی کۆمەڵگا ڕەسمیەت بدرێت بەم ئۆپۆزیسیۆنەی وا ئێوە لە نێو کەوانەدا ناویانتان نووسیوە، ئۆپۆزیسیۆن(گۆڕان، یەکگرتوو، کۆمەڵ). بەڵام لە ڕاستیدا هەردوو لایان، واتە دەسەڵاتیش‌و ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژواییش هەردوکیان، یەک ئۆپۆزیسیۆنی کۆمەڵایەتیان هەیە کە ئیمکانیەت‌و توانایی شایستەی ئەوەی هەیە کە هەر کاتێک ئیرادەی خۆی بخاتە کار، تەواوی تابلۆکە سەرەوخوار بکات.

چینی کرێکارو توێژە هەژارو دەستتەنگەکانی کوردستان ئۆپۆزیسیۆنی واقعی بۆرژوایین بە لەسەر دەسەڵات‌و بە ئۆپۆزیسیۆنیشیەوە، زۆربەی چەپەکانی کوردستان، وە لە ڕیزی پێشەوەیان حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان خۆی سەر بەم هێزە ئۆپۆزیسیۆنە گەورە کۆمەڵایەتیە دائەنێ‌و مانیفێستی خۆشی بۆ هێنانەمەیدان‌و ڕێکخستن‌و یەکگرتوو کردنی ئەو ئۆپۆزیسیۆنە کۆمەڵایەتیە جێبەجێ ئەکات بەڕابەرایەتی چینی کرێکارو پێشڕەوانی ئەو چینە. زۆر سەختە بۆرژوازی ڕێگا بدات حزبێکی وەکو حزبی کۆمۆنیستی کرێکاری لە هەڵبژاردنەکانی پارلەماندا دەنگی پێویست بهێنێ‌و ببێتە ئۆپۆزیسیۆن، چونکە خودی هەڵبژاردنی پارلەمانی بۆ زەوتکردنی ئیرادەی ئازادانەی هاوڵاتیانە. بەڵام ئێمە حزبێکی جددی‌و هەڵسوڕاوی نێو کۆمەڵگای کوردستانین‌و هەموو لایەکیش ئەو ڕاستیە باش ئەزانن.

گۆڤاری چرکە: هه‌له‌ ستراتیژه‌كانى حزبه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان له‌چیدا ده‌بینیت؟

حەمە غەفور: من هیچ ئومێدو چاوەڕوانیەکی خۆم گرێنەداوەتەوە لەگەڵ ئەم ئۆپۆزیسیۆنەی ئێوە باسی لێوە ئەکەن، هەتا هەڵەی ستراتیژی‌و هەڵەی تاکتیکیان بژمێرم. چونکە ڕۆشنم کردۆتەوە بۆچی. پارتی، یەکێتی، گۆڕان، یەکگرتوو وە کۆمەڵی ئیسلامی‌و ئەوانی تریش هەموویان حزب‌و ئاراستەی بۆرژوایین لە ڕوانگەی قەومی‌و ئیسلامی‌و تەنانەت جۆرێک لە لیبڕالیزمیشەوە. ئەم هێزانە هەموویان خەریکن ململانێ لەسەر گواستنەوە بۆ قۆناغێکی نوێ لە ڕیزبەندی سیاسی بۆرژواییانەی دەسەڵات‌و ئۆپۆزیسیۆن ئەکەن. هەر هەموویان گرنگترین خاڵی هاوبەشیان بەرژەوەندی بۆرژواییانەیانە، لایەنگریانە بۆ نوێنەرایەتی چینایەتی چینی بۆرژوازی کوردستان. باشتر وایە ئەو دوایین پرسیارەشتان ئاراستەی یەکێک لە سیاسیەکانی ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوایی کوردستان بکەن. من ئومێدەکانی خۆم‌و چاوەڕوانیەکانم بە قووڵی گرێدراوە لەگەڵ هیواو ئاواتەکانی چینی کرێکارو بێبەشانی کوردستان. من خۆم هەڵسوڕاوێکی کاروانی خەباتم بۆ هەڵپێچانی کۆمەڵگای بۆرژوایی‌و پێکهێنانی گۆڕانکاری بنەڕەتیی لە ستراکتورو پێکهاتەی سیستەمی ئێستادا لە بەرژەوەندی چینە دەست تەنگەکانی کوردستان. من خۆم بە کاراکتەرێکی ئەو ئۆپۆزیسیۆنە ڕاستەقینەیە ئەزانم.

This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

26- نۆڤەمبەری 2011

هۆڵەندا