ڕه‌وه‌ند

بەرەو قەیرانی سیاسیی لە ئەڵمانیا Print
Friday, 24 November 2017 09:36

 

ئایا ئەم قەیرانە ئاساییشی ئەوروپا دەخاتە مەترسییەوە یاخود بەپێچەوانەوە؟

بۆ داگرتن یا خوێندنەوەی ئەم بابەتە بە (پی دی ئێف) کلیک لەسەر ئێرە بکە


نووسینی: پێشڕەو محەمەد

بەرلین - 22. 11. 2017

سەرەتا

هەڵبژاردنەكانی ئەڵمانیا لە 25ی سێپتێمبەری 2017، گۆڕانكارییەكی گەورەى بەسەر سیاسەتی هەنوكەیی ئەم وڵاتەدا لە ئاستی ناوخۆیی و دەرەكیدا هێنا، بەوەدا گۆڕانكاریی بەسەر سەرجەم دەنگ و پێگەى حزبە سیاسییەكاندا هات، دوو حزب (پارتی دیموكراتیی ئازاد – FDP (نیۆلیبراڵەكان)، و ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا – AfD (نیۆفاشیستەكان) بۆ یەكەمجار هاتنە پەرلەمانەوە و ڕێژەى 10%ی پەرلەمانیان بڕی، هەردوو حزبی باڵادەست پارتی دیموكراتیی مەسیحیی – CDU (كۆنزەرڤاتیڤەكان) و سۆسیال دیموكراتیی ئەڵمانیا – SPD دەنگێكی زۆریان لەدەستدا. كۆنزەرڤاتیڤەكان بەڕێزەى 32.93%، سۆسیال دیموكراتەكان 20.51%، ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا 12.64%، پارتی دیموكراتیی ئازاد 10.75%، پارتی چەپ (دی لینكە) 9.24% و سەوزەكان 8.94%. ئەمە وایكرد پێكهێنانی حكومەت بە ئاسانی، هاوشێوەى قۆناغەكانی پێشوو زۆر ئەستەم بێت، یەكەم ڕۆژی هەڵبژاردن، سۆسیال دیموكراتەكان بە پێداگرییەوە گوتیان دەبینە ئۆپۆزیسیۆن، لەمێژووی پارتی چەپیشدا هیچ كاتێك هاوپەیمانێتیی لەگەڵ كۆنزەرڤاتیڤەكان نەبووە، هیچ لایەنێكیش لەگەڵ ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا نەچووە هاوپەیمانێتییەوە و ئەوانیش خۆیان دەیانویست لەئۆپۆزیسیۆن بمێننەوە. ئەوەى دەمایەوە هەرسێ پارتی كۆنزەرڤاتیڤەكان، سەوزەكان و لیبراڵەكان بوو بە هەر سێ ڕەنگی ڕەش، سەوز و زەردەوە. ئەمەش چەمكێكی نوێی لە ئەدەبیاتی سیاسیی ئەڵمانیادا دروستكرد: هاوپەیمانێتیی جامایكا. لەوەوە هاتووە كە ئاڵای جامایكا لەم سێ ڕەنگە پێكهاتووە، و بەگشتیش لە ئەڵمانیا حكومڕانیی هاوپەیمانێتیی، ئاڵای هێزەكانی ناو ئەو هاوپەیمانێتییە بەخۆیەوە دەگرێت و بۆ ئەو قۆناغە دەبێتە ئاڵای حكومەت.

 

هاوپەیمانێتیی جامایكا


هاوپەیمانێتیی جامایكا، زاراوەیەكی تازەیە لە سیاسەتی ئەڵمانیادا، بەو هاوپەیمانێتییە چاوەڕوانكراوە دەگوترا لەنێوان هەرسێ پارتی یەكێتیی دیموكراتیی مەسیحیی/یەكێتیی كۆمەڵایەتیی مەسیحیی (CDU-CSU) و پارتی دیموكراتیی ئازاد و پارتی سەوز، لە هەرسێ ڕەنگی ڕەش و زەرد و سەوز پێكهاتووە. ئەم ناوەش لەوە هاتووە كە دەگەڕێتەوە بۆ ڕەنگەكانی ناو هاوپەیمانێتییەكە هاوشێوەى ڕەنگەكانی ئاڵای وڵاتی جامایكا.

بۆ جامایكا شكستی هێنا؟

دوای هەوڵە زۆر و بەردەوامەكانی ئەنگێلا مێركڵ، ڕاوێژكاری ئەڵمانیا، بۆ بونیادنانی بلۆكی زۆرینەى پەرلەمانیی، شكستی هێنا ئەویش دوای ئەوەى پارتی ئازادی دیموكراتیی ڕایگەیاند چیتر بەشداریی لە گفتوگۆكانی هاوپەیمانێتییەكە ناكات. بەگشتیش ڕادەگەیەنرێت و پارتەكەش پشتڕاستی كردۆتەوە، هۆكاری هاتنە دەرەوە و بەشدارینەكردن، دەگەڕێتەوە بۆ پرسی پەنابەران (یاخود كۆچبەران) لە ئەڵمانیا.

لە دەستووری ئەڵمانیادا دەگوترێت، هەر كۆچبەر یان پەنابەرێك، مافی یەكگرتنەوەى خێزانیی هەیە، سەوزەكان بەپێی وتاری ئەمڕۆ، چوارشەممەى ڕۆژنامەى (تاتز)ی ئەڵمانیی سەر بە پارتی سەوز بێت، ئەوان لەگەڵ ئەوەدا بوون دەستوور جێبەجێبكرێت و پەنابەران ئەوانەى وەڵامی ئەرێنیان وەرگرتووە، مافی ڕاكێشانی خێزانەكانیان هەبێت، لەگەڵ كەسی یەكەمی خێزانەكانیان، بەڵام پارتی نیۆلیبراڵەكان، دژی ئەم پێشنیارە وەستاوەتەوە، لەكاتێكدا بۆ سەوزەكان پرسی وزە و ژینگەش وەك كارتێكی فشار ڕووبەڕووی مێركڵ كراوەتەوە. كریستیان لیندنەر، سەرۆكی پارتی ئازادی دیموكراتیی ڕایگەیاند، كە جیاوازیی زۆر هەبووە لە چارەسەركردنی مەسەلەى كۆچبەران و سیاسەتی وزە و سەبارەت بە هاتنەدەرەوەش گوتی: "ئەوە زۆر باشترە نەك تەنها بۆ حكومڕانیكردن، بەڵكو زۆر باشترە لەوەى حوكمڕانییەكی خراپ بێتەئاراوە".

ئەوەى جێگای گومانە و لە شەقامی سیاسیی ئەڵمانیدا دەگوترێت، لەسەرەتاوە ئەو پارتە نیازی بەشداریكردنی لە حكومەتدا نەبووە، بەڵام ئەى بۆ هاتە دەرەوە؟ لەكاتێكدا خەڵك بەگشتیی لە ئەڵمانیا پێیوایە حزبەكان لە حكومەتدا دەتوانن كار بكەن نەك لە ئۆپۆزیسیۆندا، ئەمە ڕوانگەیەكی باوە لە ئەڵمانیا و میدیای بۆرژوازیش زۆرترین خۆراك بەم بۆچوونە دەدات. بەڵام لەلایەكی دیكەوە، ڕەنگە ئەم پارتە كە بۆیەكەم جار دێتە ناو پەرلەمانەوە، لەوە تێگەیشتبێت، مەسەلەى پرسی پەنابەر و وزە، پرسێكی حەساسە و دەكرێت لەو ڕێگایەوە پروپاگەندەی گەورە بۆ داهاتوو بكرێت، لەكاتێكدا كە ئەگەری دووبارە هەڵبژاردن لە ئەڵمانیادا، وەك بژاردەیەك دوای شكستی هاوپەیمانێتیی جامایكا لەئارادایە. ڕەنگە ئەمە ببێتە بژاردەیەك بۆ هەڵكشانی دەنگەكانی ئەم پارتە، چونكە ئێستا لە شەقامی ئەڵمانیدا بووەتە ناوێكی دیار و قسەى لەسەر دەكرێت. مێركڵ لە ئەگەری كۆتاییهاتنی ئەم هاوپەیمانێتییەدا، لە ئێوارەى ڕۆژی شەممەدا، گوتی: "ئەمە بەگشتیی دەبێتە ڕۆژێكی مێژوویی" (ئەڵبەتە بە مانا نێگەتیڤەكەى).

فۆلكە ڤیسینگ، یەكێك لە ئەندامانی پارتەكە، گوتی: "دانوستانەكان هەر لەسەرەتاوە پڕ لە كێشە و ئاژاوە بوون. بێ پێكهاتە و بنەما و ناڕێكخراو بوون. ڕاوێژكار هیچ چارەسەرێكی نەدۆزییەوە بۆ كۆتاییهێنان بە ململانێكان. لەبەرانبەردا، هەموو شتێك دواخرا، و گەیشت بێرە". بەڵام لە بەرانبەردا سەوزەكان دەڵێن، ئەم پارتە دەیەوێت قەناعەت بەهەردوو حزبی سەوزەكان و كۆنزەرڤاتیڤەكان بكات كۆتایی بە یاسای یەكگرتنەوەى خێزان بهێنێت و بۆ ئەم قۆناغە ڕێگری بكات لە هێنانی خێزانی پەنابەران.

هۆكارەكان چی بوون؟

زۆربەى میدیا بۆرژوازییەكان هۆكارەكانی دابەزینی دەنگی كۆنزەرڤاتیڤەكان و سۆسیال دیموكراتەكان و بەرزبوونەوەى دەنگی نیۆفاشیستەكان، دەگەڕێننەوە بۆ مەسەلەى سیاسەتی پەنابەرانی ئەنگێلا مێركڵ و پارتەكەى. دەیانەوێت شەقامی ئەڵمانیی بەرەو جۆرێك لە ڕاسیزمی نوێ بەرن، لەبەرانبەریشدا ترسیان لە سەرهەڵدان و گەورەبوونی پارتی ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا هەیە، بۆیە وەك ئامۆژگارییەك دەیدەن بەگوێی پارتە بۆرژوازیی و ڕاستڕەوەكانی دیكەدا، كە بۆ چارەسەركردنی ئەم كێشەیە، ڕێگایەك بۆ سنوورداركردنی پەنابەران دابنێن، هەروەها ئەوەى ئێستاش وەك سەرەتایەك دراوە بە پەنابەران وەربگیرێنەوە. بەڵام ئەوە زۆر گرنگە كە بەنێو ڕیشەى قەیرانەكان و دۆڕانی مێركڵدا بگەڕێین. ئەوە ڕاستە سیاسەتی پەنابەران، یەكێكە لە سیاسەتەكان، بەڵام با ئەوەشمان بیرنەچێت، پارتی چەپ، بەتایبەت ڕەخنەیەكی زۆر ئاراستەى هەردوو ڕابەری دیاری پارتەكە، ئۆسكار لافۆنتین و زارا ڤاگنكنیشت كرا، كە سیاسەتێكی كۆنزەرڤاتیڤانەیان بەرانبەر بە پەنابەران گرتووەتە بەر و بەم هۆیەشەوە بەشێك لەدەنگەكانی پێشوویان لەدەستدا، واتا بوونی پەنابەران ئەگەر لەلایەكەوە دۆڕانی بۆ كۆنزەرڤاتیڤەكان بەدواوە بووبێت و خاڵێك بووبێ بۆ نیۆفاشیستەكان دەنگ بەدەستبهێنن، هەر دژایەتیكردنی ئەم سیاسەتە خاڵێكیش بووە بۆ لەدەستدانی دەنگ لەلایەن پارتی چەپەوە لەهەندێك ناوچەدا. بەو مانایە هێشتا هاوسۆزیی بەرانبەر پرسی پەنابەران لە ئەڵمانیا، نەگەیشتووەتە بنبەست.

ئەم ساتە زۆر گرنگە. زۆرێك باس لەوە دەكەن ئەم سیناریۆیانە لەئارادان كە نادڵنیایی سیاسیی لە ئەوروپادا دەهێننە ئاراوە. بەڵام ئەگەر بەوردیی سەیری قەیرانەكان بكەین، هۆكارەكانی بەردەم مێركڵ زیاترن لە تەنها پرسی پەنابەران، بۆ نموونە پێویستە سەرنج لە ناوچەى ئەوروپا، ئاساییش، كۆچبەران، دەستێوەردان و خۆتێهەڵقورتاندنەكانی ڤلادیمیر پوتین بەتایبەت لە پرسی وزە و لە پشتگیریكردنی پیگیدا (كورتكراوەی: ئەوروپییە نیشتمانپەروەرەكان دژی بە ئیسلامكردنی خۆرئاوا)، كە لەسەرتاسەری ئەوروپا چالاكە و گەلێك پشێویی سیاسیی و كۆمەڵایەتیی و ترس و تۆقینی لای موسڵمانان و ناموسڵمانان دروستكردووە، هەروەها پەیوەندییەكان و دانوستانە پیسەكانی مێركڵ لەگەڵ توركیای ئەردۆغان، مەسەلەى پۆڵەندا و هەنگاریا و هەروەها مەسەلەى برێكست، هەموویان خاڵی گرنگن.

ئەمەش لە ئێستادا، كە لە ئەڵمانیا ڕوودەدات، ئەزموونێكی نوێی ئەڵمانیایە لە دوای جەنگەوە تا ئەمڕۆ.

هەڵبژاردنی نوێ؟

هەر بەڕاستی هەڵبژاردنێكی دیكە دەكرێتەوە؟ لەسەرەتاوە سۆسیال دیموكراتەكان ڕەتیان كردەوە بچنە ناو هەر هاوپەیمانێتییەكەوە. لەڕاستیدا سەوزەكان و كۆنزەرڤاتیڤەكان هەموو دەرفەتێك بەكاردەهێنن بۆ جەختكردنەوە لەسەر ئەوەى ئەوان پێویستیان بەیەكتر هەیە. ئەگەرچی ئەم هاوپەیمانێتییە پێویستی بە زۆرینەى پەرلەمانیی هەیە، ئەم كارەش وادەكات دەرفەت بداتە نیۆلیبراڵەكان بۆ تەواوكردن و تەكمیلەكردنی بەرەى ئۆپۆزیسیۆنی ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا و دەرفەت دەداتە سۆسیال دیموكراتەكان دەموچاوی خۆیان بپارێزن.

لەو حاڵەتەدا، كە دواتر باسی دەكەم، هاوپەیمانێتییەكی كەمینە دروست دەبێت، كە بەرەى حكومەت لاواز دەكات و بەرەى ئۆپۆزیسیۆن بەهێز دەكات. بۆیە هێشتا ئەگەری هەڵبژاردنی نوێ لە ئارادایە. باس لەوە دەكرێت هۆكاری هەڵكشانی نیۆفاشیستەكان بۆ ئەو ئاستە بەرزە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو هۆكارانەى لە پروپاگەندەى هەڵبژاردندا دژی پەنابەران و مەسەلەى خێزان، بەرەو زۆرترین ئاراستەى ڕاستڕەوی ڕۆیشتن، شكستی جامایكاش لە هەڵبژاردنی نوێدا دەرفەت دەداتە پارتەكان زیاتر بەرەو ئاراستەى ڕاستڕەویی بڕۆن و خەسڵەتی ئاشكرای ڕاستڕەوانە و كۆنزەرڤاتیڤانە بەخۆیانەوە بگرن.

حكومەتی كەمینە

لەبەرانبەردا، ئەمڕۆ سیاسەتمەدارانی سۆسیال دیموكرات وێڕای ئەوەى چوونەتە بەرەى ئۆپۆزیسیۆنەوە، پێشنیاری حكومەتی كەمینەیان كردووە لەجیاتی دووبارە هەڵبژاردنەوە. حكومەتی كەمینە لەنێوان كۆنزەرڤاتیڤەكان و سەوزەكان، كە حكومەتێكی بچووكی ناو هاوپەیمانێتییەكی بچووك دەبێت، كە بەهەردووكیان دەگەنە 41%ی پێگەى پەرلەمانیی. لە مێژووی ئەڵمانیادا تەنها یەكجار حكومەتی كەمینە ئەویش لە ویلایەتی هێسە ڕوویداوە. سۆسیال دیموكراتەكان بەڕێگایەكی باشتری دەزانن لەبری هەڵبژاردنی نوێ.

ئەمڕۆ "دێر شپیگل ئۆنلاین"ی ئەڵمانیی نووسیویەتی: "لەناو سۆسیال دیموكراتدا، بەردەوام دەنگی پشتیوانیكردن لە حكومەتی كەمینە لەهەڵكشان دایە". هەروەها تۆرستن شێفەر گیومبل ئەمڕۆ بۆ زی دی ئێفی ئەڵمانیی ڕایگەیاند: "ئێستا ئێمە بیر لە هیچ هاوپەیمانێتییەكی گەورە لەم ساتەدا ناكەینەوە". هەروەها هەر ئەمڕۆ بۆ "مۆرگن ماگاتزین"ی ئەڵمانیی باسی لەوە كرد: "ئێمە ئەم شێوازەى نەمسامان ناوێت".

شێفەر گیومبل سەبارەت بەم حكومڕانییە، بۆ دێر شپیگڵ ڕایگەیاند، بەپێی مادەى 63ی دەستووری ئەڵمانیا، بوونی ئەم بژاردەیە و گرتنەبەری، مومكین و یاساییە. هەڵبژاردنی نوێش یاساییە، بەڵام حكومەتی كەمینە، ڕەنگە بژاردەیەكی باشتر بێت. هەروەها دەشڵێت لە هێسە ئەزموونێكی باشی ئەم حكومڕانیەمان بینیوە.

ئەگەرچی لەلایەكی دیكەوە، لەناو سۆسیال دیموكراتەكاندا دوای شكستی جامایكا، فشارەكان لەسەر مارتین شوڵتزی ڕابەری ئەم پارتە لەزیادبووندان، كە بلۆكێكی گەورەى هاوپەیمانێتیی پێكبهێنن. ئەگەرچی ئێستاش سەرۆكی كۆماری ئەڵمانیا، فرانك ڤاڵتەر شتاینمایەر، جۆرێك ڕۆڵی نێوانگر لەنێوان پارتەكاندا دەبینێت و پێشتر لەلایەن ئەندامانی حزبەكەیەوە ڕەخنەى لێگیرا. ئێستا لەلایەن باڵی ڕاستڕەوی سۆسیال دیموكراتەوە فشارەكان لەسەر شوڵتز لەبەرزبوونەوەدان كە بچێتە بەرەى هاوپەیمانێتیی كۆنزەرڤاتیڤەكانەوە. تا ئێستا هیچ هەواڵێك لە ڕازیبوونی ئەم پارتە لەئارادا نییە، تەنها پێشنیاریان بریتییە لە حكومەتی كەمینە وەك مافێكی دەستووریی و یاسایی.

حكومەتی كەمینە چییە؟

حكومەتی كەمینە، یان كابینەی كەمینە، یاخود كەمینەى پەرلەمانیی، ئەو كابینەیەیە كە بەپێی دەستووری ئەڵمانیا، كاتێك لە سیستەمی پەرلەمانیدا پارتە سەرەكییەكان لە پێكهێنانی حكومەتێكی گەورە یاخود حكومەتی زۆرینە، یان حكومەتی بنكەفراوان شكست دەهێنن، بەپێی دەستووری ئەڵمانیا، ماددەى 63، پێكهێنانی حكومەتی كەمینە، لەژێر ڕێژەى یاسایی حكومەتی زۆرینەی 50% زاید 1، پێكدەهێنرێت. لە حكومەتی كەمینەدا مەرج نییە تەنها ئەو دوو حزبە بەشدار بن. بۆ نموونە لە ئەڵمانیا دەكرێت ڕێككەوتن لەسەر حكومەتی كەمینە بەمانای ئەوە بێت، كە سۆسیال دیموكراتەكان دەنگ بە حكومەتی كەمینە دەدەن بە ڕێككەوتن لەسەر خاڵێك، چەپەكان لەسەر خاڵێك ڕێكدەكەون، سەوزەكان و بەرەكانی دیكەش، لە ئەزموونی هەرێمی هێسەدا ئەم مۆدێلە تاقیكراوەتەوە و بەڕادەیەكیش سەركەوتنی بەدەستهێنابوو، ئەوكات حكومەتی كەمینە لەنێوان سۆسیال دیموكرات و پارتی سەوزدا (ڕەنگی سوور و سەوز)دا بوو.

ئێستا وەك بژاردەیەك لەبری هەڵبژاردن باس لەمۆدێلی حكومەتی كەمینە بۆ سەرتاسەری ئەڵمانیای فیدڕاڵ دەكرێت. بەڵام لەلایەكی دیكەوە حكومەتی كەمینەش گەلێك لاوازی خۆى دەبێت، حكومەتێك دەبێت توانای جێبەجێكردنی هەموو یاسا و خواستەكانی نابێت، ڕەنگە ئەمجارە كە ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا سێیەم حزبی ئەم وڵاتەیە، بەردەوام لەبەرەى ئۆپۆزیسیۆندا حكومەت ڕووبەڕووی تەنگژە و پێكدادان بكاتەوە. بۆ نموونە، ماوەیەك پێش ئێستا نیۆنازییەكان یادەوەریی سەر شەقامەكانیان دەبرد، كە دروستكرابوون وەك ناڕەزایەتییەك بەرانبەر تاوانەكانی نازییەكان، لە هەر شەقامێكدا، لەبەردەم هەر ماڵ و دوكانێكدا هەر تاوانێك لەلایەن نازییەكانەوە كرابێت، یادەوەرییەك دانراوە، و بزربوون و دزراون و بەگشتیش باس لەوە دەكرێت ئەمە دەستی نازییەكانی لەپشتە و زۆر بەڵگەنامەش لەسەریان ئاشكرابووە، ئێستا كە بڕیار دەرچووە بۆ كڕینەوەى ئەم یادەوەرییانە بكڕدرێنەوە، یەكێك لە خواستە ئاشكراكانی پارتی ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا بۆ حكومەتی داهاتوو، چ هاوپەیمانێتیی جامایكا بێت یان حكومەتی كەمینە، ئەوەیە كە نابێت حكومەت ئەم یادەوەرییانە بكڕێتەوە و پارەیان بۆ خەرج بكات. مافی پەرلەمانیان بەكاردەهێنن.

بەڵام هەر لەلایەكی دیكەوە، حكومەتی كەمینە ڕەنگە دەستكەوتێكی دیكەشی هەبێت، ئەوەیە پێگەى ئەڵمانیا بۆ قۆناغێك لە ئەوروپا لەناو هێزی ناتۆ، لاواز دەكات، ئەم لاوازبوونە وادەكات ئەو وڵاتانەى بەهۆى ئەڵمانیاوە ڕووبەڕووی قەیران بوونەتەوە، جۆرێك خۆیان ڕێكبخەنەوە و مافی خۆیان دژی ئەڵمانیا و قەرزەكانی سەریان بەكاربهێنن، لەوانە یۆنان و ئیسپانیا و پرتوگال. هەروەك چۆن پێش یەكگرتنەوەى ئەڵمانیا، لەناو چەپەكاندا بۆچوونێك هەبوو كە دەنگی بەرزكردبووەوە دژی یەكگرتنەوەى ئەڵمانیا، چونكە پێیانوابوو ئەم یەكگرتنەوەیە ئیمپریالیزمی ئەڵمانیی لەئاستی دونیادا بەهێز دەكات، ئێستاش وەك ئەگەرێك حكومەتی كەمینە ڕەنگە دەرفەتێك بەو وڵاتانە بدات كە ئەڵمانیا ڕووبەڕووی قەیرانی كردوونەتەوە.

پارتی چەپ دەبێت چی بكات؟

وەك گاردیانی بریتانی لەمڕۆدا نووسیویەتی دابەشبوونی سیاسیی ئەڵمانیا كاریگەریی لەسەر مەسەلەى كار لە ئەوروپا دەبێت. پارتە نەریتییەكان دەستیانكردووە بە تەحەداكردن هەم لەنێو گروپە ڕاستڕەوەكان و هەم چەپڕەوەكاندا، ئەویش لەڕێگای هەڵكشانی قوتبەندیەوە دوای قەیرانەكانی ناوچەى ئەوروپا و قەیرانی بانكیی لە 2010-2011ـەوە تا ئەمڕۆ.

زۆرێك لە چەپەكان هەلومەرجی ئێستا بە سەردەمی كۆماری ڤایمار (1918-1933) دەچوێنن. بەڵام ئەوەى هەیە، جیاوازیی نێوان ئەم دوو سەردەمەیە، بەڕادەیەك ئابووریی ئەڵمانیا لەئێستادا جێگیرە پێچەوانەى سەردەمی كۆماری ڤایمار، كە قەیرانەكان هیتلەریان هێنایە سەرحوكم. ئیڤانس پریتچارد لە تەلەگراف ئۆنلاینی ئەمڕۆدا دەنووسێت: " بێگومان لەم كاتەدا دەیەكانی 1930 دووبارە نابێتەوە، بەڵكو ئەوەى هەیە شكستی هاوپەیمانێتییە، هەروەها قەیرانی دەستووریی" و قەیرانی سیاسییە. بەڵام بێگومان قەیرانی ئابووریش لەئارادایە. ئەوەى هەیە بەڕادەیەك خەباتی چینایەتیی ئامادەییەكی ئەوتۆى نییە، تا هاوكات ئەگەر قەیرانی ڤایماریش دووبارە ببێتەوە، لەڕێگای خەباتی چینایەتییەوە دۆخەكە بۆ كرێكاران ببرێتەوە. بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە ڕۆڵی چەپەكان بەگشتیی و پارتی چەپ بەتایبەتی لە ئێستادا چییە؟

وێڕای ئەوەى باسی هەڵبژاردنی نوێ دەكرێت، بەڵام بەداخەوە شانسێكی ئەوتۆ بۆ پارتی چەپ (دی لینكە) لەئارادا نییە تا بتوانێت دوای هەڵبژاردنەكان بەهێزتر ببێت. ساشا ستانیچیچ لە وێب سایتی سۆتزیالیسموس، لە وتاری ئەمڕۆیدا بە زمانی ئەڵمانیی، پێیوایە سیاسەتەكانی زارا ڤاگنكنیشت، هاوسەرۆكی پارتی چەپ، دژی سیاسەتەكانی حزبەكەى، لە پەرلەماندا، بووەتە هۆى لاوازبوونی دەسەڵاتی گشتیی خەباتی ئەم پارتە و بۆ ئەمەش باجی داوە و باجی زیاتریش دەدات ئەگەر لەسەر ئەم هێڵە بڕوات.

لە بەرانبەردا چەند ڕۆژێك پێش ئێستا، ئۆسكار لافۆنتین بانگی "بزووتنەوەی بەرەی نوێی چەپگەرایی" كرد دژ بەو مەترسیانەى ڕووبەڕووی كۆمەڵگا دەبنەوە نەك تەنها لە ئەڵمانیا بەڵكو لە سەرتاسەری ئەوروپا، بەڵام شایانی باسە ئەو كێشانەى وایكردووە پارتی چەپ نەتوانێت لە لیستی سێیەمی پارتەكانی ئەڵمانیادا بمێنێتەوە، بێگومان لەدەستدانی پەیوەندییەكانی بەخوارەوەى كۆمەڵگا، سیاسەتی ڕیفۆرمیستیی حزبەكە، پرسی پەنابەران، سازش لەسەر سیاسەتی ڕادیكاڵ، حوكمڕانییان لە هەرێمی تۆرینیا لەلایەن ڕۆمۆلۆڤەوە، كە چەند جارێك نازییەكان بەئاشكرا كۆنسێرت و چالاكییان كردووە بەبێ ڕێكخستنی چەپەكان و خەڵك لەدژی نازییەكان، ئەمەش وایكردووە لە ئەڵمانیای خۆرهەڵات، پارتی چەپ دەنگێكی زۆر لەدەست بدات، دیارە ئەمە تەنها هۆكاری لەدەستدانی دەنگەكانی پارتی چەپ نییە. پارتی چەپ ئێستا كە تاكە پارتێكە خەبات دژی ڕاسیزم و عەدالەتی كۆمەڵایەتیی و زۆرینەى چەپەكان هاوسۆزن لەگەڵ پرسی پەنابەراندا، ئەركی قورسی لەئەستۆیە، باشترین ڕێگا ئەوەیە كە دەستبكات بە پەیوەندیی چڕ بەكۆمەڵگاوە، هەوڵی وشیاریی چینایەتیی و پەیوەندیی بە بەرزكردنەوەى خەباتی چینایەتییەوە بكات، مەسەلەى یۆنان و ئیسپانیا و كەتەلۆنیا مەسەلەى گرنگن بۆ پارتی چەپ، هەروەها لەیەكەم كۆبوونەوەى دوێنێی پەرلەمانی ئەڵمانیاشدا، پارتی چەپ بەڕاشكاوی ئاڵای یەپەگەیان لە پەرلەمان بەرزكردەوە وەك ناڕەزایەتییەك دژی حكومەتی ئەڵمانیا كە ئەم ئاڵا و سیمبولانەى قەدەغە كردووە، هەر دوێنێ كریستینە بوخهۆڵتز بەڕووی نیۆفاشیستەكاندا كەوتە ڕەخنەى توند و ئەم خەباتەش وردە وردە وادەكات ڕۆڵی پارتی چەپ بەرزتر بكاتەوە. لە وتاری داهاتوومدا دێمە سەر باسكردن لە پارتی چەپی ئەڵمانیا (دی لینكە).

ڕۆژەكانی داهاتوو، ڕووداوی تازە دێنە سەر سەكۆی شانۆی سیاسییەوە لە ئەڵمانیا.

-----

سەرچاوە:

چەند ئیقتیباسێكم لە هەردوو گاردیانی بریتانیی بە ئینگلیزیی و دێر شپیگڵی ئەڵمانیی كردووە بەتایبەت كاتێك لێدوانی بەرپرسانی تێدابووە.

Last Updated on Friday, 24 November 2017 10:11
 

بابه‌تی هه‌ڵبژارده‌

ناوەندی خەبات، ئاسۆ و ئەرکەکان

News image

ناوەندی خەباتی کرێکاری و جەماوەری لە کوردستان بۆ داگرتن یا خوێندنەوەی لە شکڵی (پی دی ئێف) کل...

خۆپێشاندانەکان و پڕاتیکی کۆمۆنیستی

News image

  خۆپێشاندانەکان و پڕاتیکی کۆمۆنیستی (سەبارەت بە بنەما فکری و سیاسیەکانی بڕیارنامەی ڕەوەند: خۆپێشاندانەکان و ئاسۆی پێشڕەوەی) نادر ...

بڕیارنامەی ڕەوەند: خۆپێشاندانەکان و ئاسۆی پێشڕەوی

News image

  1. زیاتر لە مانگ و نیوێك تێپەڕیوە بەسەر تەقینەوەی ناڕەزایەتی بەشێکی زۆری شار و شارۆچکەکانی ...

مانیفێستی "ڕەوەند" لە بارودۆخی سیاسی ئێستای کوردستاندا

News image

  ڕەوەندی سۆشیالیستی کرێکاری: مانیفێستی "ڕەوەند" لە بارودۆخی سیاسی ئێستای کوردستاندا 1. بارودۆخی سیاسی ئێستای کوردستان، ڕەنگدانەوە و ...

هاوپشتی کرێکاری ژمارە 1 ئۆکتۆبەری 2010

هاوپشتی کرێکاری ژمارە 1 ئۆکتۆبەری ...


تۆ لێره‌ی  : سه‌ره‌تا بابه‌ته‌کان بەرەو قەیرانی سیاسیی لە ئەڵمانیا